W wyniku Brexitu wyjątkowe więzi łączące Irlandię z Irlandią Północną mogą zostać wystawione na próbę pod kątem prawnym i gospodarczym. Mowa m. in. o wolności przemieszczania się ludzi, towarów i usług czy uprzywilejowanej pozycji obu Irlandii względem siebie, wynikającej z Porozumień Wielkopiątkowych. Postawa nowego rządu prowadzi prosto ku brexitowi bez umowy.

Dzięki temu, że Zjednoczone Królestwo i Irlandia należą do Unii Europejskiej, na ich obszarze obowiązuje wspólny rynek. Zniesione są wewnętrzne granice celne, a oba państwa podlegają wspólnej, unijnej polityce celnej względem państw spoza UE. Wyjście Brytyjczyków z UE bez specjalnego rozwiązania ws. obu Irlandii zakończyłoby funkcjonowanie wspólnego rynku pomiędzy jej częściami i oznaczałoby przywrócenie kontroli na niezauważalnej dziś granicy. Alternatywą byłoby pozostanie Irlandii Północnej w jednolitym rynku europejskim, ale wówczas granica celna przebiegałaby przez terytorium Zjednoczonego Królestwa, likwidując jego integralność terytorialną. Żadne z rozwiązań nie wydaje się rozsądne, stąd temat mechanizmu awaryjnego, tj. backstopu, który – niczym polisa ubezpieczeniowa – ma zapewnić brak „twardej” granicy między Irlandią Północnej a Irlandią, niezależnie od wyniku przyszłych rozmów gospodarczych Unia Europejska – Zjednoczone Królestwo. Plan ochronny, na który nalega Unia, miałby być częścią każdej przyszłej umowy brexitowej, zobowiązującą Zjednoczone Królestwo do utrzymywania bliskich relacji ze Wspólnotą na czas nieokreślony. W ten sposób m.in. na irlandzką granicę nie wróciłyby kontrole celne czy osobiste. Miałoby to zastosowanie, gdyby Królestwo nie uzgodniło ostatecznej umowy w dwuletnim okresie przejściowym lub gdyby owa umowa nie gwarantowała „miękkiej” granicy. Nie miałoby to zastosowania, gdyby Zjednoczone Królestwo wyszło ze Wspólnoty bez umowy.

Dwie propozycje

Powstały więc dwie opcje – backstop obejmujący jedynie Irlandię Północną oraz backstop szerszy, angażujący całe Zjednoczone Królestwo. Węższy z nich oznaczałby pozostanie jedynie Irlandii Północnej w jednolitym rynku UE i unii celnej, zostawiając pozostałej części Królestwa (obejmującej Anglię, Szkocję i Walię) swobodę zawierania umów handlowych. Ale Demokratyczna Partia Unionistów z Irlandii Północnej, popierająca mniejszościowy gabinet Theresy May, sprzeciwiła się temu, uznając, że rozwiązanie takie może zaszkodzić integralności państwowej. Umowa, podpisana przez Theresę May w listopadzie 2018 roku pod naciskiem unionistów, rozszerzyła więc backstop na całe Zjednoczone Królestwo, które miałoby utrzymywać bardzo bliskie stosunki z UE, pozostając na czas nieokreślony w unii celnej. Ustalenia te obowiązywałyby, dopóki Unia i Królestwo nie stwierdzą, że nie są one już konieczne. Umowa Theresy May została jednak trzykrotnie odrzucona przez Izbę Gmin, co doprowadziło do rezygnacji pani premier.

Rząd pozostaje nieprzejednany

Nowy szef rządu Zjednoczonego Królestwa, Boris Johnson, zadeklarował, że Zjednoczone Królestwo opuści Unię Europejską 31 października z umową lub bez niej. Zapowiedział, że ostateczna umowa dotycząca Brexitu musi obejmować zniesienie backstopu. Johnson wychodzi z założenia, że backstop oznaczałby uzależnienie ekonomiczne Zjednoczonego Królestwa od Unii Europejskiej – uwięzienie we wspólnotowej unii celnej oraz uniemożliwienie negocjowania przez Brytyjczyków własnych umów gospodarczych.

Boris Johnson wykluczył scenariusz zakładający backstop dla samej Irlandii Północnej, ogłaszając za pośrednictwem Facebooka, że to po prostu nie zadziałałoby dla Zjednoczonego Królestwa. Premier powtarzał też, że jest zaangażowany w pozbycie się mechanizmu, określając go jako „antydemokratyczny”. Johnson musi jednak liczyć się ze słabnącym społeczeństwa i partii do jego osoby (Szkocka Partia Narodowa mówi nawet o możliwości wybrania Jeremy’ego Corbyna na tymczasowego premiera[4]). Przecieki, które miały dotrzeć do irlandzkiej stacji RTE[5] głoszą, że plan Johnsona zakłada stworzenie swoistej strefy ekonomicznej między Republiką Irlandii a Irlandią Północną z kontrolami przepływu jedynie niektórych towarów i usług. Punkty kontroli celnej byłyby usytuowane po obu stronach granicy – od 5 do 10 mil od linii granicznej[6]. Boris Johnson zaprzeczył[7], aby te zamierzenia były częścią scenariusza, jaki premier zaproponuje unijnym negocjatorom Brexitu. 1 października gabinet ogłosił, że powstała aktualizacja proponowanej umowy brexitowej, która zostanie podana do informacji publicznej w najbliższych dniach.

Na arenie międzynarodowej

W połowie września prezydent Francji Emmanuel Macron i premier Finlandii Antti Rinne wyznaczyli Johnsonowi 2-tygodniowy termin na przedstawienie planu zastąpienia irlandzkiego mechanizmu obronnego. Pod koniec sierpnia kanclerz RFN Angela Merkel oznajmiła, że rozwiązanie irlandzkiego sporu granicznego jest możliwe przed 31 października, a odpowiedzialność za zapobieżenie Brexitowi bez umowy spoczywa na Pierwszym Ministrze.

Wnioski

Wypracowanie alternatywy dla backstopu, która do 31 października zyska poparcie brytyjskiego parlamentu oraz unijnych urzędników, jest mało prawdopodobne. Wśród możliwych scenariuszy wymienia się porzucenie backstopu i wprowadzenie twardej granicy między Republiką Irlandii a Irlandią Północną. Najbardziej prawdopodobne wydaje się jednak ugięcie się Johnsona i zastosowanie szerszego backstopu – pozostanie Zjednoczonego Królestwa na czas nieokreślony w jednolitym rynku europejskim, szczególnie w świetle spadku pozycji premiera. Jego rezygnacja wydaje się mało prawdopodobna – nie można jednak wykluczyć, że wybory parlamentarne mogą ponownie odbyć się w Królestwie przedterminowo (ostatnie wybory do Izby Gmin miały miejsce w czerwcu 2017 roku).

Zuzanna Ptaszyńska

Źródła:
[dostęp do wszystkich stron internetowych 30.09.2019]
[1] www.thelondoneconomic.com/politics/time-for-boris-johnson-to-produce-his-own-proposals-in-writing-if-they-exist-eu-deadline-rejected-by-uk/19/09/
[2] www.metro.co.uk/2019/08/21/angela-merkel-gives-boris-johnson-30-days-solve-irish-backstop-problem-10610007/
[3] www.youtube.com/watch?v=O6RumpUAfsY
[4] www.express.co.uk/news/politics/1181975/Boris-Johnson-resign-quit-Supreme-Court-ruling-prorogation-parliament-news
[5] www.express.co.uk/news/politics/1185011/boris-johnson-new-irish-border-plan-leak-brexit-backstop-theresa-may
[6] www.theguardian.com/world/2019/oct/01/what-is-johnsons-leaked-solution-to-the-irish-backstop-problem
[7] www.ft.com/content/98cf5260-e424-11e9-b112-9624ec9edc59


0 Komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *